Het is best indrukwekkend als je er even bij stilstaat. We zitten al meerdere films diep in James Camerons Avatar-saga, we hebben Pandora zien evolueren, Eywa zien bewijzen dat ze echt is, en volledige culturen die op steeds vreemdere en emotionele manieren botsen. Toch is een van de belangrijkste elementen van dit universum nauwelijks aangeraakt: het Avatar-programma zelf. Waar het vandaan komt. Wie het echt heeft gemaakt. En waarom dat verhaal bijna stilletjes uit de eerste film verdween. Die draad wordt eindelijk opgepakt in Avatar 4 en Avatar 5, en de onthulling gaat helemaal terug naar ideeën die werden geschrapt uit de originele film van 2009.
De details komen uit The Making of Avatar, een boek over de coulissen van Joe Fordham dat diep ingaat op de ontwikkeling van Avatar, Avatar: The Way of Water en Avatar: Fire & Ash. Het boek belicht verhaalelementen die Cameron jaren geleden had uitgedacht, maar die simpelweg niet in de eerste film pasten.
Centraal staat het Avatar-programma zelf. In de originele film wordt het gepresenteerd als bestaande technologie, waarbij Dr. Grace Augustine (Sigourney Weaver) duidelijk de leiding heeft. Wat de film echter nooit uitlegt, is hoe Grace daar terechtkwam of wie verantwoordelijk was voor het opzetten van het programma. Dat gat was geen ongeluk. Volgens Cameron hielden deze vragen hem zeer bezig tijdens het ontwikkelen van het scenario. Zoals hij uitlegt in het boek van Fordham:
"Wanneer arriveerde [Grace] op Pandora? Wie was haar mentor? Hoe kwam ze ertoe het Avatar-programma te erven? Ik bedacht een achtergrondverhaal rond Grace en de man die ze uiteindelijk verving, haar mentor, de oprichter van het Avatar-programma, Brantley Giess."
Die oprichter, Brantley Giess, was oorspronkelijk bedoeld om deel uit te maken van Avatar. Hij werd gezien als Grace’ mentor en de architect van het hele Avatar-initiatief. Naarmate het verhaal evolueerde, verdween hij echter uit de definitieve versie. Het boek legt uit dat Cameron samenwerkte met Laeta Kalogridis om het script te stroomlijnen tijdens herschrijvingen in het voorjaar van 2006. Veel van Giess’ dialogen en narratieve functies werden in Grace’s personage geïntegreerd.
Het resultaat was een strakkere film, maar dit betekende ook dat een belangrijk deel van de menselijke geschiedenis van Pandora werd verwijderd. Giess was verdwenen en het merendeel van het publiek wist nooit dat hij had bestaan.
Dat betekent niet dat Cameron hem vergeten is. Fordham maakt duidelijk dat dit personage altijd een belangrijke rol moest spelen op de lange termijn, ook al moest zijn introductie wachten. Zoals het boek opmerkt:
"Hoewel hij uiteindelijk niet te zien is in Avatar, wordt Giess een belangrijk onderdeel van het lopende verhaal, dat zal worden onthuld in Avatar 4 en 5."
De toekomstige sequels zullen dus niet alleen Pandora visueel uitbreiden of nieuwe Na’vi-culturen introduceren. Ze zullen ook de menselijke beslissingen onderzoeken die alles vanaf het begin hebben gevormd. Begrijpen wie het Avatar-programma heeft opgericht en waarom, kan Grace’s nalatenschap en de rol van de mensheid op Pandora volledig herdefiniëren. Dit alles hangt natuurlijk af van of Disney groen licht geeft voor de volgende twee films. Fire and Ash heeft wereldwijd al 1,38 miljard dollar opgebracht, dus de kans is groot dat ze doorgaan, wat betekent dat de maker van het Avatar-programma eindelijk uit de schaduw zal treden.
